Chương 1: Ba điều ba dặn

Nhà tôi ở vàm Rạch Bần, chỗ con rạch nhỏ đổ ra sông cái, thuộc một xã cù lao của Vĩnh Long. Người bên này muốn qua chợ xã bên kia phải đi đò. Đò nhà tôi. Ba tôi chèo đò ở vàm này từ hồi chưa có tôi, người ta quen gọi ông là ông Sáu Đò, quên luôn tên thật.

Bến đò là một cái cầu ván bắc ra mé nước, cột bằng cây đước, nối với một cái chòi lá có võng, có bếp dầu, có cái đèn bão treo ở cây sào. Chiếc đò là xuồng ba lá đóng lớn, gắn máy Kohler bốn ngựa, mui lá cũ đã ngả màu phân trâu. Trước mũi đò ba tôi sơn một con mắt, năm nào cũng sơn lại, đỏ và đen, nhìn thẳng ra vàm.

Tháng Bảy năm 2001, ba tôi trượt chân trên cầu ván lúc nước ròng, chống tay xuống bùn, gãy cổ tay. Bác sĩ huyện bó bột, dặn sáu tuần. Nhà chỉ có hai cha con. Tôi mười bảy tuổi, nghỉ hè, biết lái máy, biết bơi như cá. Tôi nói để con chạy đò.

Ba nhìn tôi lâu lắm. Rồi ba gật.

* * *

Chiều hôm ấy ba ngồi ở cầu ván, tay bó bột gác lên gối, dặn tôi. Ba nói chậm, mỗi câu một hơi thuốc.

"Thứ nhứt. Mười hai giờ đêm là tắt máy, kéo đò vô, cột dây. Ai kêu cũng không đưa. Ai năn nỉ cũng không. Có chết người cũng không."

Tôi hỏi, lỡ người ta đau đẻ thì sao. Ba nói, đau đẻ thì người ta kêu ghe hàng xóm, không kêu đò.

"Thứ hai. Nằm trong chòi, nghe tiếng ai kêu từ dưới sông, kêu tên mày, kêu đò ơi, kêu gì cũng vậy, không được trả lời. Không được ừ, không được hử. Kêu ba tiếng mà mày không trả lời thì thôi."

"Thứ ba. Sáng ra, thấy dấu chân ướt trên sàn đò hay trên cầu ván thì đừng bước lên. Lấy nước vo gạo trong cái lu ở góc chòi mà dội. Dội rồi mới quét."

Tôi cười. Tôi nói ba kể chuyện ma da cho con nít nghe hoài rồi. Ba không cười. Ba dụi điếu thuốc vào cột cầu ván, nói nhỏ:

"Mày làm đúng ba điều đó cho ba. Ba không xin gì mày nữa đâu."

* * *

Đêm đầu tiên tôi chạy tới chuyến cuối lúc mười một giờ rưỡi, đưa hai bà bán cá về bên này. Nước đang ròng. Tôi tắt máy, kéo đò vô sát cầu ván, cột dây hai vòng như ba dạy, rồi vô chòi nằm võng. Ba ngủ trong nhà trên, cách chòi chừng ba chục thước, đèn đã tắt.

Đêm ở vàm không tối hẳn. Mặt sông có ánh sáng riêng của nó, xám mờ, và bờ bên kia là một vệt đen dài của dừa nước. Gió từ sông cái thổi vô mang mùi bùn, mùi lá bần mục, thỉnh thoảng có mùi tanh của cá chết trôi. Tiếng nước rút qua rễ bần kêu róc rách không dứt. Tôi nằm nghe, rồi ngủ.

Tôi tỉnh vì một tiếng gõ.

Gõ vào mạn đò. Tiếng "cốc" của một cái gì cứng và ướt đập vào ván gỗ. Rồi nghỉ. Rồi "cốc". Rồi nghỉ. Rồi "cốc".

Ba tiếng. Cách nhau đều, chậm, như người gõ cửa nhà ai lúc nửa đêm mà sợ làm người ta thức.

Tôi nằm im. Tôi nói với mình, lục bình, bập dừa, khúc củi trôi. Nước ròng thì rác trôi nhiều. Nhưng rác trôi không gõ ba cái rồi nghỉ. Rác trôi cứ lịch kịch lung tung.

Tôi ngồi dậy, vén tấm lá cửa chòi nhìn ra. Trăng hạ tuần mới lên, mặt sông sáng hơn hồi nãy. Chiếc đò nằm yên sát cầu ván. Không có gì nổi quanh mạn đò. Nước đang ròng sát đáy, rễ bần lòi lên đen như một bầy chân.

Tôi nhìn qua bờ bên kia. Và tôi thấy người đó.

Một người đàn bà đứng trên bờ đất bên kia vàm, ngay chỗ bến chợ. Mặc áo bà ba đen, quần đen, tóc xoã dài quá lưng. Đứng rất thẳng. Một tay buông, một tay giơ cao quá đầu, bàn tay xoè ra, bất động. Kiểu người ta giơ tay đón đò.

Cách sông chừng tám chục thước, tôi không thấy mặt. Nhưng tôi biết người ấy đang nhìn về phía chòi. Nhìn tôi.

Tôi nhớ điều thứ nhứt. Mười hai giờ đêm tắt máy. Ếch nhái dưới rễ bần đã nín bặt từ hồi nào, cả vàm không còn một tiếng kêu. Tôi buông tấm lá xuống, nằm lại võng, nhìn lên mái. Tim đập trong tai.

Từ dưới sông, một tiếng gọi vọng lên. Nhỏ, khàn, bị gió kéo dài ra.

"Đò ơi."

Tôi cắn môi. Điều thứ hai.

"Đò ơi."

Tay tôi bấu vào mép võng. Giọng ấy không phải từ bờ bên kia. Gần hơn. Ngay dưới cầu ván.

"Hậu ơi."

Tên tôi. Giọng gọi tên tôi như người quen gọi, kéo dài chữ cuối, nghe như rầy mà cũng như thương.

Tôi không trả lời. Tôi nằm cứng đờ cho tới khi gà bên kia vàm gáy đợt đầu và bầu trời phía sông cái ngả màu tro.

* * *

Sáng ra tôi bước ra cửa chòi và dừng lại ngay.

Trên sàn đò, từ chỗ mạn đò sát mé nước, có một hàng dấu chân. Dấu chân trần, ướt, nhỏ, bàn chân đàn bà. In rõ từng ngón trên ván đã khô. Đi từ mạn đò lên cầu ván. Lên tới trước cửa chòi, cách chỗ tôi đứng một gang tay, thì hết.

Không có dấu đi về.

Tôi đứng đó không biết bao lâu. Rồi tôi nghe tiếng dép lệt xệt phía sau. Ba tôi đi xuống, tay bột đeo trước ngực, mặt chưa rửa. Ba nhìn hàng dấu chân. Ba không hỏi tôi gì cả.

Ba đi vô chòi, múc một gáo nước vo gạo trong lu, cúi xuống dội từ cửa chòi dội ngược ra mé nước. Dội tới đâu, dấu chân tan tới đó. Tay ba cầm gáo run, nước sóng sánh đổ ra ngoài. Dội xong ba đứng thở, nhìn qua bờ bên kia. Bên kia trống trơn, chợ xã bắt đầu dọn hàng, mấy đứa nhỏ tắm sông la hét.

Ba nói, không quay lại:

"Tối nay mày ngủ trong nhà. Để ba ra chòi."

Tôi nói tay ba vậy ra chòi làm gì. Ba không trả lời. Ba đứng đó rất lâu. Và tôi để ý một chuyện mà mười bảy năm sống với ba tôi chưa từng để ý: ba đứng nhìn bờ bên kia với dáng của một người đang đợi đò. Đợi lâu lắm rồi.