Chương 3: Gốc bần có dây đỏ

Thầy Tư Lợi ở ấp trên, người ta hay mời coi ngày, cúng đất, trừ tà. Thầy chừng sáu mươi, ốm, răng đen, đi đâu cũng mang theo cái giỏ đệm đựng nhang đèn và một cái chuông đồng nhỏ. Ba đón thầy bằng xuồng của hàng xóm, về tới bến thì mặt trời đã ngả sang bên cù lao.

Thầy không vô chòi. Thầy đứng ở cầu ván nhìn ra vàm rất lâu, rồi hỏi gốc bần lớn ở đâu. Ba chỉ xuống phía dưới bến chừng năm chục thước, chỗ bờ đất lở, một cây bần già nghiêng ra sông, rễ chổng lên trời như một bàn tay úp.

Thầy đi dọc bờ xuống đó. Tôi đi theo. Ba đi sau cùng, chậm, dép lệt xệt trên đất ướt.

* * *

Tới gốc bần, thầy dừng lại và quay nhìn ba tôi.

Quanh thân cây bần, ngang tầm ngực, có một sợi vải đỏ cột vòng. Vải đã bạc màu, nhiều chỗ mục, nhưng nút cột còn chắc. Dưới gốc, kẹt giữa hai cái rễ lớn, có một cái trang thờ nhỏ bằng gỗ tạp, mái che bằng miếng tôn, bên trong có cái lon sữa bò cắm nhang. Trong lon có nhang. Nhang mới. Tàn còn chưa rụng hết, chân nhang còn đỏ.

Thầy hỏi, ai lập trang này. Ba im. Thầy hỏi, ai thắp nhang sáng nay. Ba im.

Thầy ngồi xổm xuống, nhìn vào trong trang. Thầy không đốt nhang của mình. Thầy lấy cái chuông đồng ra, cầm trên tay, nhưng không rung. Thầy ngồi như vậy một hồi, rồi đứng dậy, phủi quần, và nói với ba bằng cái giọng của người đã hiểu ra một chuyện không muốn hiểu:

"Anh Sáu, tui về."

Ba nói thầy chưa cúng gì hết. Thầy lắc đầu.

"Cúng là cúng cho người lạ. Người dưới nước này không lạ với nhà anh. Nó không đòi người lạ. Nó đòi người nợ nó. Tui cúng cái gì bây giờ."

Ba đứng đó, tay bột đeo trước ngực, mặt không còn giọt máu. Thầy nhìn ba rồi nhìn tôi, nhìn lâu hơn, như đang so sánh. Rồi thầy nói thêm một câu, nhỏ, không rõ nói với ai:

"Nó kêu đúng tên là nó biết chắc rồi. Nhà anh còn một người chưa biết. Anh tính sao thì tính."

Thầy xách giỏ đi ngược lên bến. Ba không giữ. Tôi đưa thầy qua sông bằng đò, suốt đường thầy không nói gì, chỉ ngồi nhìn xuống nước. Lên bến chợ thầy đưa tôi một gói nhỏ bằng giấy báo, bảo để trong túi áo, đừng mở. Tôi hỏi là gì. Thầy nói:

"Muối. Nó không ưa muối. Không cản được đâu, nhưng nó chậm lại."

* * *

Chiều về tôi không lên nhà ngay. Tôi quay lại gốc bần.

Ba đã lên nhà. Bờ sông vắng. Nước đang lớn, liếm lên gần cái trang thờ. Tôi ngồi xuống chỗ thầy Tư vừa ngồi, nhìn vào trong.

Ngoài lon nhang, trong trang có một cái dĩa sành nhỏ, một ly nước đã cạn, một cái gương soi tròn cỡ lòng bàn tay úp mặt xuống. Tôi lật cái gương lên. Mặt gương mờ hơi nước, soi thấy mắt mình. Dưới cái gương, có một cây kẹp tóc.

Kẹp tóc bằng nhựa, hình con bướm, màu xanh lá đã ngả vàng, cánh bên phải mẻ một góc. Tôi cầm lên. Tôi đã thấy cây kẹp này rồi. Tôi biết chắc tôi đã thấy nó, mà không nhớ ở đâu.

Tôi bỏ nó vô túi, cùng với gói muối, rồi về nhà.

* * *

Nhà tôi có đúng một tấm hình của má.

Má mất năm tôi năm tuổi, ba nói má bệnh, nằm nhà thương tỉnh rồi đi. Tôi không nhớ gì về má ngoài một mùi dầu gió và một bàn tay gãi lưng cho tôi ngủ. Tấm hình má để trên bàn thờ, trong khung gỗ, nhưng ba luôn úp nó xuống. Ba nói nhìn má ba không chịu được. Mỗi năm đám giỗ ba dựng lên một ngày rồi lại úp.

Tối đó, trong lúc ba ra chòi nhóm bếp, tôi lên nhà trên, dựng tấm hình lên.

Má trẻ lắm, chắc chụp hồi mới cưới. Mặt tròn, mắt một mí, cười mím. Tóc kẹp lệch một bên bằng một cây kẹp hình con bướm. Trong hình đen trắng không biết màu gì. Nhưng cánh bên phải con bướm mẻ một góc.

Tôi móc cây kẹp trong túi ra, để cạnh tấm hình. Cùng một cái.

Tôi đứng đó cho tới khi nghe tiếng ba lên nhà. Tôi kịp úp tấm hình xuống, bỏ cây kẹp vô túi. Ba vô, nhìn tôi, nhìn bàn thờ, rồi nhìn xuống túi áo tôi đang cộm. Ba không hỏi.

Ba chỉ nói:

"Tối nay nước ròng trễ. Mày ngủ trong nhà. Ba ra chòi."

Tôi nói con không ngủ trong nhà. Ba nhìn tôi, một cái nhìn rất dài, và lần đầu tiên trong đời tôi thấy ba tôi sợ. Không phải sợ cái dưới sông. Sợ tôi. Sợ cái tôi sắp biết.

"Ừ." Ba nói. "Thì ra chòi. Nhưng nó gọi thì mày đừng trả lời. Nó gọi tên mày cỡ nào cũng đừng trả lời. Hứa với ba."

Tôi hứa. Tôi hứa mà không biết đêm ấy tôi sẽ không giữ được tới cùng.