Chương 11: Người thức

Tôi thức với bà ba năm.

Mẹ tôi bỏ hẳn việc ở mỏ, ở nhà dệt chiếu bằng cái khung của bà. Bố tôi vẫn đi, mỗi năm về bốn lần thay vì hai, và lần nào về cũng ngồi hút thuốc ở hiên đến khuya với tôi mà không hỏi gì. Tôi học ban ngày, ngủ từ chập tối, dậy ra hiên lúc ếch ngoài ao bắt đầu thưa tiếng. Bà về sau đó không lâu. Hai bà cháu ngồi cạnh nhau trên chõng, quay mặt ra cổng tre, đến gà gáy đợt đầu. Bà nhai trầu. Tôi không ngủ.

Con mèo đêm nào cũng ở đó, ngoài cổng, hoặc giữa sân, hoặc trên nóc bếp. Cái thứ đứng sau nó tôi chỉ thấy thêm bốn lần trong ba năm ấy, lần nào cũng vào những đêm tôi mệt nhất, đêm trước kỳ thi, đêm tôi ốm. Lần nào bà cũng đứng dậy, xuống sân, nhổ trầu. Lần nào bà cũng lên bậc hiên khó hơn lần trước.

Tôi học được cách thức. Thức không phải là mở mắt. Thức là giữ cho cái lạnh trong ngực đừng lan ra. Tôi kẹp tay giữa đùi, tôi đếm, tôi nhẩm bảng cửu chương, tôi nhìn một điểm ở cổng và không rời. Có đêm tôi gật. Sáng ra miệng đỏ trầu, cối có bã, và bà ngồi cúi đầu, không nhai, mệt đến nỗi nhạt đi trước cả tiếng gà đầu tiên. Những đêm ấy tôi không dám nhìn bà.

Cô Hường không gọi tôi lại hỏi gì nữa. Người làng quen với việc thằng Thắng nhà bà Tuân ngồi hiên cả đêm. Người ta bảo nó nhớ bà. Người ta bảo nó dở người từ hôm bà mất. Mẹ tôi không cãi ai.

* * *

Sang cát cho bà vào cuối năm 1995, tháng Chạp, trời rét cắt da. Người ta đào từ lúc gà chưa gáy, theo lệ, đèn măng sông sáng trắng cả một góc Mả Vôi. Cụ Thạo đứng cạnh tôi, già thêm, tay run, không thổi kèn nữa mà chỉ đứng nhìn.

Nắp quan tài bật lên. Mùi bốc ra, rồi tan nhanh trong gió bấc. Xương bà sạch, trắng, xếp gọn như bà nằm, không thiếu không thừa. Chú Toản và mấy người nhặt, rửa bằng rượu, xếp vào tiểu sành. Mẹ tôi khóc. Tôi không khóc. Tôi nhìn vào trong quan tài sau khi người ta nhặt hết xương, nhìn tấm ván lót, chỗ chè khô đã mục thành đất.

Trên ván, chỗ đầu bà nằm, có một vệt đỏ. Bằng đồng xu, thấm sâu vào gỗ, như ai nhổ trầu vào đó mỗi đêm suốt ba năm.

Cụ Thạo cũng nhìn thấy. Cụ bảo, nhỏ, chỉ tôi nghe.

"Được rồi. Bà mày đi được rồi."

Đêm ấy bà không về. Tôi ngồi hiên đến sáng, mùi trầu không dâng lên, tiếng nhai không có, chõng bên cạnh trống và lạnh. Con mèo cũng không có ở cổng. Lần đầu tiên từ năm 1992, cổng tre nhà tôi không có gì ngồi ở đó.

Tôi không đi ngủ. Tôi không dám tin.

* * *

Tôi kể đến đây thì đã ba mươi ba năm.

Tôi bốn mươi lăm tuổi, vẫn ở nhà ấy, vẫn dệt chiếu, giờ bằng máy, chiếu Tiền Hải bán lên tận Hà Nội. Tôi lấy vợ trong làng. Vợ tôi quen với việc chồng ngủ từ chập tối, dậy lúc khuya, ra hiên ngồi đến gà gáy. Cô ấy tưởng tôi mất ngủ. Tôi để cô ấy tưởng thế.

Cụ Thạo mất năm 2001. Trước khi mất cụ gọi tôi đến, nắm tay tôi, tay cụ ấm và tay tôi vẫn thế, và cụ không nói gì cả. Chỉ nhìn vào ngực tôi, rồi gật.

Bà không về nữa, từ đêm sang cát. Con mèo cũng không. Mèo không sống được ba mươi ba năm, tôi biết. Nhưng mùa heo may nào tôi cũng để ý bể nước, để ý bờ tường, để ý nóc bếp. Mấy chục mùa heo may không có gì.

Cái lạnh trong ngực tôi vẫn còn. Nhỏ hơn, hay là tôi quen hơn, tôi không phân biệt được. Tôi ngồi thức mỗi đêm vì cụ Thạo bảo sau bà thì mày tự thức. Những đêm tôi gật, rất hiếm, nhưng có, sáng ra miệng tôi đỏ.

Tôi không ăn trầu. Vợ tôi tưởng tôi ăn vụng, như mẹ tôi ngày xưa. Cái cối đồng nứt tôi để trên bàn thờ bà, và những sáng ấy trong cối có bã mới. Tôi lau, đặt lại, không nói.

Tôi có một đứa con trai. Nó mười hai tuổi năm nay. Nó ngủ ở gian bên, chỗ cái chõng tôi nằm hồi bé, cách buồng tôi một cánh cửa bức bàn khép hờ.

* * *

Mùa heo may năm nay về sớm. Sáng hôm kia, sương đặc, tôi ra sân, và trên nắp bể nước có một con mèo đen. Đen tuyền. Ngồi thu chân, đuôi quấn quanh người. Một bàn chân sau trắng như nhúng vôi. Nó không nhìn tôi. Nó nhìn vào cửa gian bên.

Tôi đứng giữa sân rất lâu. Khi tôi bước tới, nó không chạy. Nó đứng dậy, lùi từng bước, lùi mà vẫn nhìn vào nhà, cho đến khi tan vào gốc cau. Cây cau thứ ba, cây tôi trồng lại chỗ cây chết năm xưa.

Tối qua tôi kê chõng ra hiên sớm hơn mọi tối. Tôi ngồi quay mặt ra cổng. Tôi không gật. Tôi chắc là tôi không gật.

Sáng nay con tôi dậy, ăn cơm, chuẩn bị đi học. Lúc xỏ dép nó quay sang tôi, cười, kể như kể một chuyện vui ở lớp.

"Bố ơi, đêm qua con mơ có con mèo nằm trên ngực. Ấm lắm. Con không sợ."

Tôi xoa đầu nó. Tôi không rụt tay lại. Tôi đã tập cho tay mình không rụt lại từ lâu.

Nó đi rồi, tôi vào gian giữa thắp hương cho bà. Cái cối đồng nứt trên bàn thờ trống, sạch, như tôi lau tối qua.

Tôi đứng đó. Sau lưng tôi, từ gian bên, chỗ cái chõng con tôi vừa gấp chăn, một tiếng.

Cạch.