Chương 6: Chuyện cụ Thạo kể

Nhà cụ Thạo ở cuối làng, cạnh cái đình cũ đã dỡ mái, chỉ còn nền gạch và hai cây đa. Cụ ở một mình, vợ mất lâu rồi, con cái đi xa. Chiều chủ nhật tôi sang, cụ đang ngồi ở hiên chẻ lạt, cái kèn đám treo trên cột, bóng loáng.

Tôi không biết mở đầu thế nào. Tôi hỏi cụ, mèo nhảy qua xác thì xác đứng dậy thật không.

Cụ không ngẩng lên, tay vẫn đưa dao dọc thanh tre. Cụ bảo, thật. Rồi cụ kể.

Năm đói, làng này chết nhiều quá, không đủ người chôn. Nhà ông Lý ở xóm Đông có bà cụ mất, con cháu đói lả, đặt xác trên giường rồi lăn ra ngủ hết, không ai canh. Nửa đêm có con mèo vào. Sáng ra người ta thấy bà cụ ngồi dậy ở đầu giường, mắt mở, hai tay buông, ngồi im như người đợi cơm. Người ta phải lấy đòn gánh đập cho nằm xuống. Lúc đập, miệng bà cụ há ra, và tiếng phát ra không phải tiếng người.

Tôi hỏi, rồi sao nữa.

"Rồi chôn. Chôn sâu. Đổ vôi. Hết."

Cụ chẻ xong thanh lạt, cầm thanh khác. Rồi cụ nói tiếp, giọng khác đi, như không phải kể cho tôi mà nhắc lại lời ai.

"Thầy tao ngày xưa dạy. Con mèo ấy, nó không tìm người chết. Nó tìm cửa. Cửa đang mở. Người chết thì cửa mở toang, thế nên nó hay lởn vởn đám ma. Nhưng mà cửa thì, đâu chỉ người chết mới có."

Tôi ngồi im. Cụ nhìn thanh tre trong tay.

"Người ngủ cũng là cửa. Hé thôi. Thức thì đóng, ngủ thì hé. Mà ngủ cạnh người chết thì, hé thành mở. Cái đi theo con mèo, nó chẳng chui vào mèo, cũng chẳng vào được cái xác đã đóng nắp, dao chặn. Cửa nào dễ thì nó vào."

Tôi hỏi, cái gì đi theo con mèo.

Cụ không trả lời câu ấy. Cụ hỏi lại tôi.

"Ba đêm canh bà mày, có đứa nào ngủ không?"

Tôi nói không. Tôi nói nhanh quá. Cụ ngẩng lên lần đầu tiên từ lúc tôi đến, nhìn tôi lâu, nhìn cái cổ tay buộc chỉ đỏ, rồi nhìn vào ngực tôi. Người thứ hai nhìn vào ngực tôi như thế, sau bà.

"Bà mày lúc ốm có dặn gì mày không?"

Tôi kể. Mày phải thức. Thức cho bà. Đừng ngủ. Cụ nghe xong đặt dao xuống. Cụ ngồi im lâu đến nỗi tôi tưởng cụ quên tôi đang ở đấy.

"Bà mày biết."

Tôi hỏi bà biết gì. Cụ không trả lời. Cụ đứng dậy vào nhà, lục lọi một lúc, đem ra một gói giấy bản nhỏ gấp vuông, bên trong là muối trộn gạo. Cụ bảo tôi về để ở bậu cửa buồng mình, đêm nào cũng để, hết thì thay. Cụ bảo đừng nói với mẹ là cụ cho, mẹ tôi là người bên lương bên giáo gì đó không tin mấy cái này. Tôi cầm gói giấy, nặng hơn tôi tưởng.

Lúc tôi ra đến cổng, cụ gọi theo.

"Thắng."

Tôi quay lại.

"Bà mày về ngồi ở đâu?"

Tôi chưa kể cụ chuyện bà về. Tôi chưa kể ai ngoài mẹ. Tôi đứng đó, và cụ nhìn tôi, chờ. Tôi nói, ở hiên, trên chõng, quay mặt ra cổng.

Cụ gật, như người nghe đúng câu mình đoán.

"Ngồi giữa cổng với buồng mày, đúng không."

Tôi gật.

Cụ cầm cái kèn trên cột xuống, lau bằng vạt áo, không nhìn tôi nữa.

"Thế thì còn đỡ. Bao giờ bà mày không ngồi đó nữa thì sang đây bảo tao."

* * *

Tôi về nhà lúc trời chạng vạng. Đi qua ngõ nhà cô Hường, cô đang ngồi cho con bú ở cửa, gọi tôi lại. Cô hỏi đêm qua tôi thức làm gì.

Tôi bảo cháu không thức, cháu ngủ.

Cô Hường nhìn tôi lạ. Cô bảo, nửa đêm cô dậy thay tã cho con, nhìn sang bên này thấy tôi ngồi ở hiên, trên chõng. Cô thấy rõ vì trăng sáng, và vì tôi ngồi quay mặt vào nhà, ánh trăng rọi thẳng vào mặt. Tôi ngồi thẳng, hai tay đặt trên gối, mắt mở. Cô gọi, tôi không thưa. Cô tưởng tôi mộng du nên định sang, nhưng con khóc, cô quay vào dỗ, lúc ra lại thì không thấy tôi nữa.

Tôi hỏi cô, cháu ngồi quay mặt vào nhà hay ra cổng.

Cô bảo vào nhà. Cô chắc chắn. Cô bảo lúc ấy cô còn nghĩ, thằng bé này ngồi nhìn vào buồng nó ngủ làm gì.

Tôi không nói gì nữa. Tôi về.

Bà ngồi quay mặt ra cổng. Đêm nào cũng thế. Tôi nằm trong buồng, đêm nào cũng thế. Người cô Hường thấy ngồi quay mặt vào nhà, nhìn vào buồng tôi, không phải bà. Và tôi đã nằm trên chõng của mình suốt đêm, tôi nhớ thế. Tôi nhớ tiếng nhai trầu, tôi nhớ gà gáy.

Tôi nhớ mọi thứ, trừ đoạn giữa.

Tối ấy, trước khi lên chõng nằm, tôi đặt gói muối gạo ở bậu cửa buồng như cụ dặn. Rồi tôi ngồi xuống mép chõng, cởi dép, và nhìn xuống chân mình.

Gan bàn chân tôi có bụi gạch. Bụi gạch đỏ của hiên nhà. Mà tôi đã rửa chân trước khi đi ngủ đêm qua, và sáng nay dậy tôi đi dép ngay.