Chương 11: Cái tên bị gạch

Trời tối hẳn thì bà nội về. Bà không vào nhà bằng cổng trước, mà đi vòng ra cửa sau, như sợ gặp ai. Áo bà dính đầy bụi đỏ, đầu gối rách một miếng, chỗ bà ngã ở bờ ruộng hồi trưa. Bà vào buồng tôi, đóng cửa, cài then.

Ngoài kia, người làng đã thắp đuốc quanh giếng. Ánh lửa đỏ hắt qua song cửa sổ, nhảy múa trên vách đất. Tôi nghe tiếng mõ ở đình vọng xuống, ba tiếng một, chậm và đều. Mạ ở dưới bếp, nấu một nồi chè đỗ đen. Mùi đường cháy bay lên ngọt lịm.

Bà nội ngồi xuống mép giường, cầm lấy hai tay tôi.

"Bà ra đình xin rồi. Ông Cửu nói giếng chỉ rồi thì không đổi được."

Bà dừng lại, nhìn ra cửa, rồi nói tiếp, nhỏ hơn.

"Chỉ có một cách đổi. Mà cách nớ thì làng mình đã làm một lần rồi."

Rồi bà kể. Lần này bà không dừng lại giữa chừng nữa.

* * *

Năm 1977, giếng chỉ mạ tôi.

Hai chị em sinh đôi, cùng mười tám tuổi, cùng tóc dài, cùng cái kẹp ba lê màu xanh mua một lần hai cái ở hiệu ảnh Hương Khê, hôm đi chụp chung tấm ảnh. Cái kẹp của bá Hiền còn mới. Cái kẹp của mạ tôi thì bông hoa nhỏ bị tróc sơn, vì mạ hay cắn nó lúc ngồi học bài.

Sáng rằm tháng Bảy năm ấy, dưới đáy giếng có một cái kẹp xanh, bông hoa tróc sơn.

Bà ngoại tôi biết đó là của ai. Ông Cửu Đạm hồi ấy mới lên giữ đình, cũng biết. Nhưng bà ngoại đứng trước cả làng, nói đó là kẹp của con Hiền. Bà ngoại ra đình quỳ một đêm. Sáng ra, trong sổ, tên Nguyễn Thị Hạnh bị gạch đi, gạch nhiều lần tới rách giấy. Bên cạnh ghi Nguyễn Thị Hiền, bằng mực khác.

Bá Hiền mặc áo trắng không cúc, cầm cái kẹp không phải của mình, xuống giếng. Bá không khóc, bá chỉ hỏi bà ngoại một câu, mà bà nội không kể cho tôi câu ấy là gì. Sáng mười sáu, nước về, trời mưa. Người ta vớt bá lên. Bá ngồi y nguyên, tóc xoã trên mặt nước, mắt mở.

Mạ tôi sống. Lấy chồng. Sinh ra tôi.

Chữ HIỀN trên thành giếng, khắc bằng móng tay, để giếng biết người dưới này là ai. Cái kẹp tróc sơn nằm dưới đáy năm nay. Cái kẹp của mạ.

* * *

"Mạ mi sống với cái nớ hai mươi mốt năm."

Bà nội nói, tay bà siết tay tôi chặt hơn.

"Đêm mô hạn, mạ mi cũng nghe tiếng ròng rọc. Mạ mi nói với bà, bá Hiền chưa đi. Bá ngồi dưới nớ chờ. Chờ người nhà trả lại cho bá cái chỗ."

Tháng Sáu năm nay, khi giếng mới cạn nửa, chưa có món đồ nào, mạ tôi đã một mình lên đình gặp ông Cửu. Mạ đưa cho ông ngày giờ sinh của tôi. Mạ nói nhà mạ nợ giếng một người, năm nay mạ trả. Mạ không trả bằng mình được, vì giếng chỉ nhận con gái mười tám tuổi.

Ba dòng ngày sinh trong sổ là cho đúng lệ, để làng thấy giếng chọn chứ không phải người chọn. Cái áo bà Cửu may theo số đo mạ đưa sang. Còn trứng, đường, cái tên không ai gọi nữa, là vì cả làng biết trước cả tôi.

Mạ gội đầu cho tôi ba lần, gom từng sợi tóc rụng. Đêm mười bốn, lúc dế còn kêu, bà nội nghe tiếng cửa sau. Bà nhìn qua phên, thấy mạ đứng bên thành giếng, cầm một gói giấy nhỏ buộc chỉ đỏ, thả xuống. Rồi mạ quỳ ở đó cho tới khi tiếng ròng rọc bắt đầu quay.

Gói giấy xốp như bông trong rương của mạ. Tóc của tôi.

Tôi đứng dậy, mở cái rương của mạ, lục tung. Gói giấy không còn ở đó.

* * *

Tôi ngồi xuống nền đất. Tôi không khóc được. Tôi chỉ thấy lạnh, lạnh từ trong ra, như ai vừa đổ một gàu nước giếng vào giữa ngực.

Tôi nghĩ đến mạ ngồi chải tóc cho tôi, bàn tay đặt trên đỉnh đầu tôi, nặng và ấm. Tôi nghĩ đến mạ quỳ trong bóng tối buồng tôi, thì thầm về phía cái giếng. Không phải mạ xin cho tôi. Mạ dặn bá Hiền chờ thêm mấy hôm nữa.

Tôi hỏi bà nội, bà biết từ tháng Sáu, sao bà không nói.

Bà nội cúi đầu. Tóc bạc của bà xõa xuống che mặt.

"Bà ném cây kéo. Bà giành với mạ mi. Giếng không lấy bà."

Ngoài sân, tiếng mõ ở đình đã thôi. Tiếng bước chân nhiều người đi qua ngõ, rồi dừng lại trước cổng nhà tôi. Tiếng ông Cửu Đạm, nhỏ nhẹ, gọi vào, gọi bà Tư, gọi mạ tôi. Vẫn không ai gọi tên tôi.

Cửa buồng mở. Mạ đứng đó. Mạ đã thay một bộ áo quần sạch, tóc búi gọn, mặt rửa sạch sẽ như đi ăn cỗ. Trên hai tay mạ là chiếc áo cánh trắng không cúc, gấp vuông vắn. Túi áo ngực của mạ phồng lên, cài kim băng.

Mạ nhìn tôi, rồi nhìn bà nội, rồi lại nhìn tôi. Mạ cười, cái cười dịu dàng như hồi tôi còn nhỏ, mạ bế tôi ra giếng tắm.

"Con mặc vô cho mạ coi."