Chương 5: Xuống đáy giếng

Trưa hôm sau nắng như đổ lửa. Cả làng đóng cửa ngủ trưa, chó cũng nằm dưới gầm chõng thè lưỡi. Đường làng trắng lóa, không một bóng người. Chỉ có tiếng ve kêu rền rĩ trên cây đa đầu làng, kêu đến mức nghe lâu thành ra như im lặng.

Tâm vác cuộn dây thừng mới của nhà nó, loại dây đay to bằng ngón cái, dùng để kéo gỗ. Nó buộc một đầu vào chân cột đá của giá ròng rọc, thắt ba nút chồng lên nhau, giật thử mấy lần. Đầu kia nó thả xuống giếng, dây rơi thẳng, chạm đáy kêu một tiếng sột khô.

"Tau xuống trước. Tau gọi thì mi mới xuống."

Nó tụt xuống, hai chân chống vào thành giếng, tay nắm dây. Tôi cúi nhìn theo. Lưng áo nó mỗi lúc một nhỏ, rồi chìm vào chỗ tối. Một lúc sau giọng nó vọng lên, nghe ồm ồm như nói trong cái chum.

"Được rồi. Xuống đi. Dưới ni mát lắm."

* * *

Tôi tụt xuống. Thành giếng đá ong lởm chởm, rêu đã chết khô bám thành từng mảng nâu. Càng xuống càng mát. Mát một cách lạ lùng, không phải cái mát của bóng râm mà là cái lạnh của hầm đất. Miệng giếng trên đầu tôi thu nhỏ lại thành một vòng tròn trắng chói, như mặt trăng giữa ban ngày.

Chân tôi chạm đáy. Bùn khô cứng như sân gạch, nứt thành từng mảng, mỗi mảng cong mép lên.

Mười món đồ nằm quanh chúng tôi thành một vòng tròn đều đặn. Ở trên nhìn xuống thấy nhỏ, xuống đây mới thấy chúng nằm gần thành giếng, cách nhau chừng một gang tay, đều quay vào giữa. Dép, điếu cày, cơi trầu, kẹp tóc, con quay, bi đông, bát sành, nón, chuỗi cườm, gương. Mười chỗ ngồi.

Tôi để ý những đường nứt. Ở đáy ao hay ngoài ruộng, bùn nứt lung tung, ô to ô nhỏ. Ở đây các đường nứt chạy thẳng, từ thành giếng tỏa vào giữa như nan quạt, như nan một cái nia. Và ở chính giữa, bùn lõm xuống thành một hình rất rõ. Hai cái hõm tròn nhỏ phía trước, một cái hõm to hơn phía sau.

Hai đầu gối và một chỗ ngồi. Hình của một người ngồi quỳ, gót chân đè dưới mông, kiểu con gái ngồi chải tóc.

Tâm cũng nhìn thấy. Nó không nói gì, chỉ đưa tay quệt mồ hôi trán, dù dưới này lạnh.

* * *

Tôi quỳ xuống bên cái kẹp tóc màu xanh. Tôi định đem nó lên cho mạ, bắt mạ phải nói thật. Khi tay tôi chạm vào kẹp, tôi thấy nó ướt. Bùn khô nứt nẻ mà cái kẹp ướt, nhớt, như vừa được gỡ ra từ một mái tóc dính nước.

Tôi ngẩng lên. Ngay chỗ cái kẹp, trên thành giếng đá ong ngang tầm mắt tôi khi quỳ, có những vết khắc.

Những vết khắc nông, nguệch ngoạc, như khắc bằng móng tay hoặc bằng một cái gì nhọn mà yếu. Tôi đưa tay sờ, rồi ghé sát mắt đọc. Chữ quốc ngữ, viết hoa, xiêu vẹo, có chữ chồng lên chữ.

HIỀN

Bên dưới, mờ hơn, là những chữ khác, đã bị rêu và thời gian ăn mòn. Một chữ L. Một chữ có dấu móc mà tôi không đọc ra. Một vạch ngang dài như người ta gạch đi, hoặc như móng tay trượt.

Bà nội nói bá Hiền chết đuối ở bàu.

"Nhàn."

Tâm gọi tôi, giọng khác hẳn. Nó đang quỳ bên con quay của thằng cu Tèo, hai tay nắm lấy con quay, kéo. Con quay không lên. Nó dính chặt vào bùn như mọc rễ. Tâm nghiến răng kéo mạnh, mảng bùn quanh con quay nứt toác ra, và từ dưới đường nứt rỉ lên một thứ nước đen sánh, lạnh ngắt, có mùi tanh của bùn ao lâu ngày.

Nước rỉ ra thành vệt, chảy dọc theo đường nan quạt, chảy về phía cái hõm ở giữa.

Tâm buông tay. Nó lùi lại, va vào tôi.

Trên đầu chúng tôi, vòng tròn trắng của miệng giếng tối đi. Tôi ngẩng lên. Quanh miệng giếng có những cái đầu người cúi xuống, đen sẫm vì ngược sáng. Năm, sáu, bảy cái đầu. Không ai nói gì.

* * *

Chúng tôi leo lên. Tôi giấu cái kẹp tóc trong túi áo. Lúc tôi trèo qua thành giếng, ông Cửu Đạm đứng đợi sẵn, mặt không giận, chỉ buồn. Người làng đứng quanh thành một vòng. Thím Lài túm tai Tâm lôi đi, tay kia vụt cành tre vào lưng nó, nó không kêu.

Ông Cửu chìa tay ra trước mặt tôi.

"Đưa đây. Của người khuất."

Tôi lắc đầu. Tôi nói của bá tôi, tôi đem về cho mạ tôi. Tôi nói to hơn tôi định, giọng vỡ ra giữa chừng.

Mạ tôi chạy tới, tóc rối, chân không dép. Mạ nhìn túi áo tôi. Rồi mạ tát tôi. Mười tám năm, đó là lần đầu tiên mạ đánh tôi. Cái tát không đau lắm, nhưng tay mạ lạnh, lạnh như vừa nhúng vào nước giếng.

Mạ móc cái kẹp tóc ra khỏi túi áo tôi, bọc vào một mảnh vải xé từ vạt áo mạ, rồi buông tay thả xuống giếng. Tôi nghe nó rơi rất lâu mới chạm đáy.

Mạ quỳ xuống bên thành giếng, chắp tay vái ba vái. Môi mạ mấp máy, tôi chỉ nghe được hai chữ cuối: "Chị ơi."

* * *

Sáng hôm sau thím Lài đưa Tâm ra bến xe khách ở thị trấn, gửi nó ra Vinh ở với bà dì. Tôi đứng ở đầu ngõ nhìn theo. Nó ngồi sau xe đạp mạ nó, lưng còn vằn đỏ những vệt roi, quay lại nhìn tôi mãi cho tới khi khuất sau rặng tre.

Tối đó tôi rửa tay ba lần bằng nước suối, kỳ bằng tro bếp, mà bàn tay phải vẫn còn mùi bùn. Tôi nằm, đưa tay lên mũi ngửi, rồi nhìn. Dưới ánh đèn dầu, quanh ngón tay trỏ của tôi có một sợi tóc dài quấn chặt ba vòng, siết vào da thành một vạch trắng.