Chương 6: Quyển sổ ở đình

Mấy hôm sau chuyện xuống giếng, mạ không cho tôi ra khỏi ngõ. Mạ không mắng thêm câu nào, cũng không nhắc đến cái tát. Mạ chỉ đi đâu cũng nhìn theo tôi, như người ta trông một con gà sắp đẻ, sợ nó đẻ rơi ngoài bụi.

Đáy giếng vẫn mỗi sáng thêm một món. Một cái tẩu thuốc bằng gỗ. Một cái mõ trâu bằng tre. Tôi không ra xem nữa, chỉ nghe người ta kể lại qua hàng rào. Mười hai món.

Sợi tóc quấn ở ngón tay tôi, tôi phải lấy kéo mới cắt ra được. Vạch trắng nó để lại hai ngày sau mới mờ.

Chiều mười hai, bà nội gói một mâm xôi đỗ xanh, sai tôi đem lên đình cho bà Cửu. Bà nói làng đang sửa soạn lễ rằm, nhà nào cũng góp, nhà mình không góp thì người ta nói. Mạ đi suối chưa về. Bà nội nhìn ra ngõ, rồi đẩy mâm xôi vào tay tôi.

"Đi nhanh rồi về. Đừng đứng nói chuyện với ai."

* * *

Đình nằm trên gò đất cao giữa đồng. Mùa này ruộng nứt trắng, đình đứng chơ vơ như con thuyền mắc cạn. Bậc đá lên đình nóng rẫy, tôi bưng mâm xôi đi chân đất mà phải nhón gót từng bậc.

Bà Cửu không có ở đó. Cửa đình mở. Bên trong tối và mát, mùi hương trầm đọng lại lâu ngày, mùi gỗ lim cũ, mùi phân dơi. Tôi đặt mâm xôi lên cái chõng tre cạnh hương án, định quay về.

Trên hương án, cạnh bát hương, có một quyển sổ bìa vải xanh đã sờn gáy, đang mở.

Tôi biết mình không nên. Nhưng tôi bước tới.

Trang sổ viết bằng mực tím, nét chữ cứng của người học chữ Nho rồi mới học chữ quốc ngữ. Đầu trang ghi bốn chữ to: Lễ dâng nước giếng. Bên dưới là từng dòng, mỗi dòng một năm.

Bính Tuất, 1946. Phan Thị Lụa, mười tám tuổi. Rằm tháng Bảy. Nước về.

Bính Ngọ, 1966. Hồ Thị Thương, mười tám tuổi. Rằm tháng Bảy. Nước về.

Đinh Tỵ, 1977. Ở dòng này, chỗ ghi tên có một vết mực đen gạch đè lên nhiều lần, gạch tới mức giấy rách một đường. Bên cạnh vết gạch là một cái tên viết bằng mực khác, mực xanh, nét run hơn.

Nguyễn Thị Hiền, mười tám tuổi. Rằm tháng Bảy. Nước về.

Tôi đứng nhìn dòng ấy rất lâu. Chữ L trên thành giếng. Chữ có dấu móc. Chữ HIỀN.

Rồi tôi lật sang trang sau.

* * *

Trang sau là năm nay. Mậu Dần, 1998. Không có tên ai cả. Chỉ có ba dòng ngày sinh, ghi theo âm lịch, mỗi dòng có tên cha mẹ ở bên cạnh.

Dòng đầu là của con Mai nhà ông Hai Thuyên. Dòng thứ hai là con Nga ở xóm dưới, nhà ông Bảng. Dòng thứ ba, tôi đọc mà không cần đọc hết. Canh Thân, tháng Năm, ngày hai mươi hai, giờ Tý. Con ông Trần Văn Lạc và bà Nguyễn Thị Hạnh.

Bên dưới ba dòng ấy, ông Cửu viết một câu ngắn, gạch chân.

Chờ giếng chỉ.

Tôi nghe tiếng guốc mộc lóc cóc trên bậc đá ngoài sân. Tôi lùi lại, tim đập thình thịch, chân vướng vào cái chõng làm mâm xôi lệch đi. Ông Cửu Đạm bước vào, tay cầm bó hương. Ông nhìn tôi, nhìn quyển sổ đang mở, rồi nhìn mâm xôi. Ông cười.

"Xôi bà Tư đồ hè? Bà Tư đồ xôi thì nhất làng."

Ông đi tới hương án, gấp quyển sổ lại, nhẹ nhàng như gấp một cái khăn. Ông nói đó là sổ công đức, ghi những người có công với làng, có công cầu được mưa. Năm nào làng cũng ghi. Ông nói giọng đều đều, như kể chuyện thời tiết.

Tôi hỏi ông, chờ giếng chỉ là chỉ cái gì. Ông nhìn tôi một lúc, ánh mắt ông không có gì đáng sợ cả. Chính vì vậy mà tôi sợ.

"Giếng có mắt, con à. Giếng muốn ai thì giếng chỉ. Làng mình... làm theo thôi."

Rồi ông hỏi, như chợt nhớ ra.

"Cái áo bà Cửu may đó... mặc vừa không con?"

* * *

Tôi về theo lối tắt qua xóm dưới, đi ngang nhà ông Hai Thuyên.

Ngoài sân nhà ông, con Mai đang ngồi trên một cái ghế đẩu, quay lưng ra ngõ. Mạ nó đứng phía sau, tay cầm cây kéo to, loại kéo cắt vải. Tóc con Mai dài gần bằng tóc tôi, đen và dày, nổi tiếng nhất xóm. Mạ nó đang cắt.

Từng lọn tóc dài rơi xuống nền đất, nằm cong queo như những con rắn nước chết khô. Con Mai không khóc. Nó ngồi thẳng, hai tay nắm chặt mép ghế. Mạ nó cắt sát tận gáy, cắt vội, cắt nham nhở, như sợ không kịp.

Mạ con Mai ngẩng lên, thấy tôi đứng ở ngõ. Bà đứng sững, cây kéo còn há giữa không trung. Rồi bà kéo con Mai đứng dậy, đẩy nó vào nhà, đóng sập cửa lại. Mấy lọn tóc còn nằm ngoài sân, gió Lào thổi lăn đi.

Tôi đứng ở ngõ, đưa tay sờ lên tóc mình. Tóc tôi mượt và thơm mùi bồ kết, từ hôm mạ gội cho tôi bằng hai thùng nước suối quý nhất nhà.

Tôi về đến nhà thì trời đã tối. Mạ đang ngồi ở hiên. Trước mặt mạ là cái chậu thau và một nồi nước bồ kết mới đun, còn bốc hơi.

"Nhàn. Lại đây mạ gội đầu cho."