Chương 2: Người từ Kiến An

Sáng hôm sau tôi kẻ lại sổ. Trang mới, cột trái, cột phải, không có gì. Tôi nhìn kỹ từng dòng trước khi gấp.

Năm giờ sáng sân đã có người. Hôm ấy mười một nhà. Tôi ra ngồi ở bậc hiên với cuốn sổ, gọi từng nhà vào ghi. Người ta kể tên người mất bằng cái giọng thì thào như sợ người mất nghe thấy mình kể sai. Tôi hỏi ngày mất, người ta lật sổ tay, lật điện thoại, hỏi nhau, cãi nhau. Có nhà không nhớ ngày, chỉ nhớ hôm ấy đang gặt. Tôi ghi là vụ mùa, mẹ bảo cứ ghi, dưới ấy người ta hiểu.

Nhà thứ bảy là một người đàn bà từ Kiến An, Hải Phòng. Bà tên Lụa, năm mươi ba tuổi, đi một mình, mặc áo sơ mi hoa cài kín cổ dù trời nóng. Bà đặt lên bàn tôi một tấm ảnh thẻ đen trắng của một thanh niên tóc cắt cao, mắt một mí.

"Con trai bác. Nguyễn Văn Toàn. Mất tháng Sáu năm chín tám. Hai mươi tuổi. Chết đuối ở cống."

Tôi ghi. Bà Lụa nhìn tay tôi ghi, nhìn cái đuôi chữ Ng kéo xuống dòng dưới, rồi nhìn mặt tôi. Bà hỏi tôi bao nhiêu tuổi. Tôi nói mười chín. Bà nói, bằng tuổi nó hồi ấy đấy.

Rồi bà nói bà đã đi bốn chỗ, không chỗ nào gọi được. Người ta mách mẹ tôi. Bà nói nếu lần này không được thì bà thôi.

Tôi ghi tên bà vào cột phải. Lụa, mẹ, Kiến An. Tôi ghi xong, lấy thước gạch dưới dòng ấy một đường cho dễ nhìn, như mọi dòng khác.

* * *

Mẹ ngồi vào chiếu lúc bảy giờ. Mẹ mặc áo nâu, đầu trùm khăn đỏ kéo xuống che mắt. Mẹ thắp ba nén hương, cắm thẳng, rồi gõ chuông ba tiếng. Người trong điện nín thở. Tôi ngồi chếch bên trái mẹ, sổ mở trên đùi, bút cài trên tai.

Mẹ nói, không quay sang tôi:

"Đọc cột trái. Người sống không đọc."

Tôi đọc tên nhà thứ nhất. Mẹ ngồi im. Chừng một phút sau vai mẹ rũ xuống, đầu nghiêng, tay mẹ đang đặt trên gối bỗng co lại như tay người già. Rồi mẹ nói bằng giọng ông cụ, hỏi con trai đã sửa cái mái bếp dột chưa. Nhà ấy khóc. Họ hỏi, mẹ trả lời, ngắn, lẫn lộn, có câu đúng đến mức người ta ôm nhau, có câu người ta nhìn nhau không hiểu. Khoảng mười phút mẹ rùng mình một cái, giọng trở lại, mẹ xin ngụm nước rồi bảo nhà sau.

Tôi đã ngồi cạnh mẹ bốn năm. Tôi không biết mẹ làm thế nào. Tôi chỉ biết lúc hồn về, tay mẹ lạnh. Lạnh thật, lạnh như tay người ngâm nước giếng, tôi đã chạm vào nhiều lần. Và mắt mẹ dưới khăn không nhìn vào người đối diện mà nhìn vào một điểm hơi chếch lên trên, như nhìn người cao hơn.

Nhà thứ bảy, tôi đọc tên Nguyễn Văn Toàn, hai mươi tuổi, tháng Sáu năm chín tám.

Mẹ ngồi im. Một phút. Năm phút. Hương cháy xuống một đốt. Bà Lụa quỳ trên chiếu, hai tay bấu vào nhau. Mẹ gõ chuông thêm một tiếng, lại ngồi im. Rồi mẹ lắc đầu, nói bằng giọng mẹ:

"Không về. Nhà này để mai."

Bà Lụa không khóc. Bà cúi xuống, chống tay đứng dậy, ra ngồi dưới gốc nhãn. Trưa tôi mang cơm ra, bà vẫn ngồi đấy, tấm ảnh cầm trên tay, không ăn.

* * *

Buổi chiều mẹ đang gọi dở cho nhà thứ chín thì mất điện. Quạt đứng. Trong điện tối lờ mờ, chỉ còn hai nén hương đỏ và ánh sáng từ cửa. Hơi nóng đặc lại ngay lập tức. Tôi đứng dậy đi thắp đèn dầu.

Mẹ nói mai làm tiếp với hai nhà còn lại. Nhà thứ mười đứng dậy ngay. Bà Lụa thì không. Bà đi vào từ sân, quỳ xuống chiếu đúng chỗ ban sáng, nói:

"Cô ơi... cô gọi cho tôi lần nữa. Tối cũng được. Tôi ngủ hiên cũng được, cô."

Mẹ nhìn bà lâu. Rồi mẹ nói mai. Mai sáng sớm, trước mọi nhà. Bà Lụa gật đầu. Bà xin ngủ nhờ ở hiên. Mẹ bảo tôi trải chiếu cho bà ở gian trong, bà không chịu, bà nói bà không ngủ được trong nhà có điện thờ. Mẹ để bà nằm hiên.

Tối ấy vẫn chưa có điện. Tôi ngồi ở hiên với cây đèn dầu, cách chỗ bà Lụa nằm chừng ba thước, kẻ sổ cho sáng mai. Bà Lụa không ngủ. Bà nằm nghiêng, quay mặt ra sân, kể cho tôi nghe.

Toàn đi câu với bạn ở cống đầu làng, trời mưa, trượt chân. Nước cống hôm ấy chỉ đến ngực. Nó biết bơi. Người ta vớt nó lên thì nó đã lạnh, mặt bình thản như ngủ. Bà bảo bà không tin một đứa biết bơi chết ở chỗ nước đến ngực.

"Tám năm rồi. Tôi chỉ hỏi nó một câu. Có đứa nào kéo không. Thế thôi, cháu ạ."

Tôi không biết nói gì. Tôi cúi xuống kẻ nốt trang.

Tôi kẻ xong đường dọc, đặt thước xuống, và thấy dòng cuối cùng của trang đã có chữ.

Nguyễn Thị Ngần. Hai mươi ba tháng Chạp.

Chữ tôi. Mực xanh. Cái đuôi chữ Ng chờm xuống dưới đường kẻ ngang cuối cùng.

Tôi không kêu. Tôi nhìn sang bà Lụa. Bà đang nhìn tôi. Bà hỏi sao mặt cháu tái thế. Tôi nói tại đèn dầu. Tôi gấp sổ lại, kẹp cây bút vào giữa như mọi ngày, và lần này tôi không mang vào cho mẹ.

Tôi không biết vì sao. Có lẽ vì tôi nghĩ nếu mẹ xé thêm một trang nữa, sổ sẽ mỏng đi mà dòng chữ thì không mất. Có lẽ vì giọng mẹ đêm qua, chưa đến ngày thì về đi con. Tôi để sổ dưới gối, nằm xuống, và tôi nghe tiếng bà Lụa thở ngoài hiên, đều, không ngủ, cho đến gần sáng.