Chương 3: Đọc nhầm

Sáng hôm sau điện vẫn chưa có. Trời âm u, không mưa, không nắng, cái thứ trời khiến người ta buồn ngủ từ lúc thức dậy. Mẹ dậy từ bốn giờ, thắp hương, đun nước. Bà Lụa đã ngồi sẵn trên chiếu, mặt rửa chưa khô, ảnh con đặt trước gối.

Tôi mở sổ ở trang hôm qua. Dòng chữ vẫn ở đó. Tôi lật sang trang sau, trang trắng, định ghi lại tên bà Lụa vào trang mới cho sạch. Nhưng mẹ đã gõ chuông. Tôi không kịp. Tôi lật lại trang cũ, đặt ngón tay cái lên dòng cuối, che nó đi, và đọc dòng trên.

"Nguyễn Văn Toàn. Hai mươi tuổi. Tháng Sáu năm chín tám."

Mẹ ngồi im. Hương cháy. Trong điện chỉ có ba người: mẹ, tôi, bà Lụa. Gian nhà tối hơn mọi sáng vì không có đèn, cửa sổ phía đông bị cây nhãn che. Ngọn đèn dầu trên bàn thờ cháy nhỏ, vàng, hắt bóng cái chuông lên khăn đỏ thành một vệt dài run run.

Năm phút. Mẹ không rũ vai. Bà Lụa bắt đầu khóc không thành tiếng, nước mắt chảy xuống cằm nhỏ lên áo.

Mẹ nói khẽ, giọng mẹ:

"Đọc lại."

Tôi cúi xuống sổ. Đèn dầu ở sau lưng tôi. Trang giấy tối. Mắt tôi mờ đi vì hai đêm ngủ ít. Tôi nhìn thấy chữ Ng, tôi nhìn thấy chữ Nguyễn, tôi mở miệng đọc trước khi mắt tôi đọc xong.

"Nguyễn Thị Ngần."

Tôi nghe tiếng mình nói ra. Tôi ngừng lại. Nhưng ba chữ ấy đã ở trong điện rồi.

Mẹ giật một cái, mạnh, như người bị giật điện. Cái chuông trên bàn đổ nghiêng, lăn xuống chiếu kêu một tiếng khàn. Khăn đỏ trên đầu mẹ tuột xuống vai. Mắt mẹ mở, nhưng không nhìn tôi, không nhìn bà Lụa, nhìn chếch lên phía trên vai tôi.

Rồi mẹ nói. Không phải giọng ông cụ, không phải giọng mẹ.

"Lạnh."

Một giọng con gái. Trẻ. Khàn, như bị cảm. Răng va vào nhau lập cập giữa các chữ.

"Mẹ ơi lạnh. Nước nông mà lạnh quá mẹ ơi."

Bà Lụa chồm lên. Bà tưởng là Toàn. Bà gọi Toàn ơi, mẹ đây, con nói mẹ nghe, có đứa nào kéo con không. Bà hỏi dồn dập, tay quờ sang nắm lấy tay mẹ tôi.

Giọng ấy nói, chậm:

"Không phải cống ấy. Cống Đồng Lau."

Bà Lụa khựng lại. Bà không biết cống Đồng Lau. Tôi cũng không. Bà hỏi con là ai, con có phải Toàn không. Giọng ấy không trả lời bà. Giọng ấy nói, như nói với một người khác trong gian nhà mà không ai trong chúng tôi thấy:

"Con mặc cái áo len màu gạch. Mẹ đừng đốt. Đốt con cũng không lấy được."

Rồi:

"Bảo anh Khoa đừng đợi ở cống nữa."

Tôi ngồi chết trên chiếu. Tôi biết một người tên Khoa. Học cùng cấp ba, trên tôi một khoá, giờ làm ở lò gạch bãi sông. Tôi đã nói chuyện với anh ấy đúng hai lần. Tôi không hiểu sao cái tên ấy lại ở đây, trong miệng mẹ, bằng cái giọng này.

Bà Lụa hỏi, lạc giọng, con mất ngày nào, con nói mẹ nghe ngày để mẹ cúng.

"Hai mươi ba tháng Chạp."

"Năm nào con?"

Giọng ấy im một lúc. Rồi nói rất nhỏ, gần như dịu dàng:

"Mẹ chưa biết thì đừng biết."

Rồi tay mẹ, bàn tay đang bị bà Lụa nắm, rút ra và quờ sang phía tôi. Tìm. Bàn tay chạm vào đầu gối tôi, lần lên, nắm lấy cổ tay tôi. Lạnh. Lạnh hơn mọi lần tôi từng chạm vào tay mẹ lúc có hồn về. Lạnh như tay người ngâm dưới nước suốt đêm.

Mẹ quay mặt sang tôi. Mắt mẹ nhìn vào mặt tôi, và tôi thề là mẹ nhìn thấy tôi, nhìn thấy cả tôi, từ trán xuống cằm. Rồi mắt mẹ nhìn xuyên qua, ra sau gáy tôi, ra ngoài tường.

Mẹ nói, giọng mẹ, giọng của mẹ hẳn hoi, chỉ có điều là cái giọng mẹ dùng để nói với người đã khuất:

"Ngần. Con về rồi à."

Tôi nói, mẹ ơi con đây. Con ngồi đây. Mẹ nắm tay con đây.

Mẹ gật đầu. Như người ta gật đầu với hồn.

"Ừ. Mẹ biết. Mẹ đừng đọc tên con nữa, đúng không. Đọc một lần là đủ rồi."

Rồi mẹ ngã. Ngã nghiêng, đầu đập xuống chiếu, hương trên bàn thờ tắt hai nén.

* * *

Mẹ tỉnh sau chừng một khắc. Tôi xoa dầu, bà Lụa quạt. Mẹ ngồi dậy, uống nước, vuốt tóc. Mẹ không hỏi gì. Mẹ nhìn bà Lụa và nói:

"Hôm nay không gọi được cho cháu. Bác về đi. Không lấy tiền."

Bà Lụa định nói. Mẹ nhắc lại, bác về đi. Giọng mẹ không to nhưng bà Lụa đứng dậy. Bà nhặt ảnh con, nhìn tôi một cái, rồi đi ra sân. Hai nhà còn lại ngoài sân mẹ cũng cho về hết. Hôm ấy mẹ không gọi nữa.

Tôi hỏi mẹ, giọng vừa rồi là ai. Mẹ nói không biết. Tôi hỏi, sao mẹ gọi con là con về. Mẹ nói mẹ không nhớ mình nói gì, lúc ấy mẹ không ở đấy. Tôi hỏi, cống Đồng Lau ở đâu. Mẹ đang gấp khăn đỏ, tay mẹ dừng một giây, rồi gấp tiếp.

"Mẹ không biết. Con đừng đi hỏi."

* * *

Tối ấy có điện. Bóng đèn tròn sáng vàng cả gian bếp. Mẹ nấu cơm, canh cua, cá kho. Mẹ dọn mâm ra giữa nhà.

Trên mâm có ba cái bát.

Một bát của mẹ. Một bát của tôi. Bát thứ ba để sát bát tôi, xới đầy, nén chặt, và một đôi đũa cắm dựng đứng ở giữa.

Tôi hỏi, bát ai đấy mẹ. Mẹ không trả lời. Mẹ gắp cho tôi một miếng cá. Rồi mẹ gắp một miếng y như thế, đặt lên bát có đôi đũa dựng. Mẹ nhìn vào bát ấy, không nhìn tôi, và nói nhỏ:

"Ăn đi con. Ăn rồi đi."