Chương 10: Cái tên thật

Mẹ kể bên bếp lửa, giọng đều, không lên không xuống. Mẹ kể như người đã nói một mình câu chuyện ấy hàng nghìn lần trong đầu, đến nỗi các chữ đã mòn nhẵn như đá cuội dưới khe. Hình nhân nằm giữa hai mẹ con. Không ai đụng vào nó.

Mùa đông năm bảy mươi bảy, bố tôi đi dân công làm đường ở Hà Giang. Mẹ ở nhà một mình với đứa con gái hai mươi tháng. Đứa bé ấy đặt tên lúc đầy tháng, trước bàn thờ tổ, ông Then bản dưới khấn, cả họ nghe. Ma Thị Thoan.

Con bé biết đi sớm, đi đâu cũng lẫm chẫm, chui gầm sàn, bò ra sân, có lần lăn cả xuống bậc cầu thang. Mẹ đi nương cả ngày, ở nhà còn giã gạo, thổi cơm, cho lợn ăn. Mẹ làm một cái mõ tre bé bằng nắm tay, buộc vào cổ chân trái con bằng sợi dây gai. Con đi đến đâu mõ kêu đến đấy. Mẹ đang giã gạo nghe tiếng lốc cốc là biết con đang ở chỗ nào.

* * *

Một đêm mưa, mẹ giật mình tỉnh dậy. Trong nhà im phắc. Chỗ con nằm bên cạnh trống không, chăn còn hơi ấm. Then cửa đã mở. Một đứa bé hai mươi tháng không với tới cái then ấy.

Mẹ chạy ra sân, không thấy. Chạy xuống gầm sàn, không thấy. Mẹ chạy ra ngõ, đứng giữa trời mưa, và mẹ làm cái việc mà từ bé mẹ đã được dạy là không bao giờ được làm.

Mẹ gọi tên con.

"Mẹ gọi to lắm, cả bản nghe. Một tiếng, hai tiếng... Đến tiếng thứ ba thì dưới khe có đứa thưa, ạ, bé tí như mèo con. Rồi cái mõ, lốc cốc."

Mẹ lao xuống khe. Con bé đứng giữa dòng nước, nước ngập đến ngực, hai tay buông xuôi, mặt ngửa lên trời mưa, đang cười. Mẹ bế con lên bờ. Người con lạnh như một hòn đá suối.

Con bé không chết. Nhưng nó không khóc, không đòi bú, mắt mở mà không nhìn ai. Nó sốt li bì một tháng. Và đêm nào sau canh ba, dưới ngõ cũng có tiếng mõ đi lên.

Rồi có tiếng gọi. Giọng mẹ. Gọi đúng cái tên mẹ đã hét lên giữa trời mưa đêm hôm ấy. Mẹ đã dạy cho nó cái tên ấy, bằng chính giọng mình.

* * *

Bố tôi được tin, bỏ công trường về. Bà Then Lự lúc đó mới ngoài bốn mươi, làm lễ ba đêm không được. Bố đi bộ hai ngày sang Na Hang mời một ông Then già, người ta bảo ông nói chuyện được với cả thứ dưới nước.

Ông Then Na Hang đến, nhìn con bé, nhìn xuống khe. Ông nói cái tên đã bị nghe rồi thì không rút lại được. Muốn giữ đứa bé thì phải để cái tên chết.

Người ta làm đám ma cho Ma Thị Thoan. Một đám ma thật. Có quan tài gỗ mít, có thầy cúng, có người khóc. Mẹ bó hình nhân bằng rơm nếp, mặc cho nó chiếc áo chàm con đang mặc, cắt nửa túm tóc máu buộc lên đầu nó. Ông Then bảo phải tháo cái mõ ở chân con buộc sang chân hình nhân. Dây buộc chặt quá, ăn vào da. Lúc mẹ cắt ra, chân con chảy máu, thành cái vòng sẹo ấy.

Cả bản đứng trên đồi vầu khóc. Bà Phấy khóc. Bà Nhình khóc. Họ khóc thật, vì ông Then dặn, khóc giả thì nó biết. Khi người ta lấp đất, ông Then khắc tên lên hòn đá xanh. Còn con bé thì đã được bố bọc trong chăn, chuyền qua cửa sổ sau, cõng đi trong đêm sang Na Hang.

"Con ở bên ấy, họ nhà bố nuôi... một năm. Bố đón về, cả bản ra đón, như đón đứa mới đẻ. Gọi là Hiên. Giấy xã làm năm bảy mươi tám. Cái ngày đẻ thì mẹ không đổi, không nỡ. Có mỗi cái đấy là của con, mẹ giữ."

Cả bản thề trước miếu thổ công. Không ai được nhắc. Không ai được gọi. Đứa bé tên Thoan đã chết, nằm trên đồi vầu. Đứa bé tên Hiên mới ra đời.

* * *

Mẹ dừng lại. Củi trong bếp đã tàn thành than. Tôi ngồi nhìn hình nhân, nhìn cái túm tóc trên đầu nó, nhìn sợi dây gai đứt tưa ở cổ chân trái nó. Rồi tôi nhìn cổ chân trái mình.

Mỗi Tết mẹ dắt tôi lên đồi vầu, thắp ba nén hương, không bao giờ đứng lâu. Hơn hai mươi năm, tôi đã cắm hương cho chính mình.

"Con thưa... vì nó là tên con. Giấy thì đổi được. Cái vía nó quen rồi."

Tôi hỏi mẹ, sao mẹ không nói cho con biết từ trước. Mẹ bảo, biết thì con sẽ nghĩ đến nó. Nghĩ đến thì có ngày con buột miệng. Mẹ muốn cái tên ấy chết cả trong đầu con.

Tôi hỏi, bây giờ phải làm sao. Ông Then Na Hang đã mất. Bà Then Lự gãy chân. Mộ đã sụt. Cái mõ đã lên ngõ.

Mẹ đứng dậy, phủi tro trên vạt váy. Mẹ đi vào buồng. Một lúc sau mẹ đi ra, trên tay cầm bộ quần áo tôi mặc từ Thái Bình lên, cái áo sơ mi hoa, cái quần âu, tôi treo ở đầu chiếu.

"Nó học cái tên ở miệng mẹ. Thì mẹ trả."

Mẹ ngồi xuống, bắt đầu cởi khuy cái áo chàm mẹ đang mặc. Tôi hỏi mẹ định làm gì. Mẹ không ngẩng lên.

"Đêm nay mẹ ra ngõ."