Chương 9: Hình nhân dưới gốc vầu

Tôi quỳ xuống mép hố. Bùn lạnh ngấm qua ống quần. Trời đã chuyển sang màu chì, dưới tán vầu tối hơn ngoài đồi trống. Tôi dùng mũi dao quắm gạt lớp đất sụt, gạt nước đọng. Tay tôi run đến mức mấy lần mũi dao trượt đi.

Sâu chừng hai gang tay, mũi dao chạm vào gỗ.

Một cái hòm nhỏ, dài chưa đến một sải tay, đóng bằng gỗ mít. Hai mươi mấy năm dưới đất, gỗ đã mủn, đen như than ướt. Nắp hòm vỡ một góc. Tôi luồn tay vào chỗ vỡ, kéo. Nắp hòm bong ra dễ dàng, như nó chỉ chờ có người mở.

Tôi đã chuẩn bị để nhìn thấy xương. Một bộ xương nhỏ xíu, cuộn tròn như con mèo con. Tôi đã nghĩ mình sẽ nôn, sẽ khóc, sẽ chạy.

Trong hòm không có xương.

* * *

Trong hòm là một hình nhân.

Nó được bó bằng rơm nếp, to bằng một đứa bé chưa đầy hai tuổi. Đầu là một nắm rơm tròn quấn vải trắng. Mặt vẽ bằng nhọ nồi, hai con mắt, một cái miệng, đã nhòe gần hết. Người nó mặc một chiếc áo chàm trẻ con, mục rách, cổ áo thêu chỉ đỏ. Giống hệt chiếc áo trong hòm của mẹ. Như mẹ đã may hai chiếc cùng một lúc.

Trên đầu hình nhân có buộc một túm tóc thật, đen, mềm, tóc trẻ con. Tôi nhớ đến gói tóc máu trong giấy hồng điều. Một nửa ở đây, một nửa trong hòm của mẹ.

Ở cổ chân trái hình nhân buộc một sợi dây gai đã mục. Sợi dây dài chừng một gang, đầu kia đứt tưa. Không có gì buộc ở đầu ấy. Tôi biết đầu ấy từng buộc cái gì. Tôi đã nghe nó suốt năm đêm. Tôi đã thấy nó lật từng vòng trên đất, kéo lê sau một bàn chân nhỏ.

Cái mõ không còn trong hòm. Nó đã lên ngõ trước tôi.

* * *

Tôi ngồi bệt xuống bùn, nhìn hình nhân rất lâu.

Rồi tôi nghĩ ra một chuyện, và tôi thấy mình thở được. Chị Thoan không chết vì sốt. Chị chết đuối dưới khe Nặm Đăm. Chị đi lạc ra khe vào một đêm mưa, sau canh ba, như bà Then kể.

Người ta tìm không thấy xác. Không có xác thì chôn hình nhân, làm mộ gió, cho vía có chỗ về. Mẹ giấu tôi vì mẹ là người để con đi lạc. Cả bản thề không nhắc, cho mẹ khỏi đau.

Mọi thứ khớp vào nhau. Cái áo dính bùn. Cái mõ buộc chân. Tiếng mẹ gọi. Cái dưới khe đi lên tìm chị, mượn giọng mẹ, vì đó là giọng cuối cùng chị nghe. Còn tôi, tôi thưa vì tôi là em, máu mủ, vía tôi nhận nhầm.

Tôi bám vào cách giải thích ấy như người chết đuối bám vào cành tre. Nó buồn, nhưng nó không làm tôi sợ.

Tôi bọc hình nhân vào áo khoác của mình, ôm vào ngực, đi xuống đồi. Tôi không biết vì sao mình làm thế. Tôi chỉ thấy không thể để nó nằm lại trong cái hố đầy nước ấy, một mình, khi trời sắp tối.

* * *

Mẹ đang đứng ở cửa sau, tay cầm đuốc, mặt cắt không còn giọt máu. Mẹ đã đi tìm tôi khắp nhà. Nhìn thấy cái bọc trong tay tôi, mẹ đánh rơi bó đuốc. Lửa lăn trên sàn đất, tôi phải giẫm cho tắt.

Tôi lên nhà, đặt cái bọc xuống cạnh bếp, mở ra. Hình nhân nằm đó, ướt và nhỏ, cái mặt nhọ nồi nhòe nhoẹt ngước lên mái nhà.

Mẹ ngồi xuống đối diện tôi. Mẹ không chạm vào nó.

Tôi nói với mẹ những gì tôi đã nghĩ trên đồi. Chị Thoan chết đuối. Không tìm thấy xác. Mẹ làm mộ gió. Tôi nói con hiểu rồi, mẹ không cần giấu con nữa. Tôi nói con không trách mẹ để chị đi lạc. Tôi nói những câu ấy nhẹ nhàng, như người lớn nói với người lớn.

Mẹ nghe hết. Rồi mẹ lắc đầu. Chậm thôi, một lần.

"Không có ai chết đuối cả."

Tôi hỏi, thế chị Thoan chết thế nào.

Mẹ nhìn tôi. Trong ánh lửa bếp, mắt mẹ ướt nhưng không có giọt nào rơi xuống. Mẹ đưa tay ra, không phải về phía hình nhân, mà về phía chân tôi. Mẹ nắm lấy cổ chân trái tôi, ngón tay cái mẹ đặt đúng lên vòng sẹo đang rỉ nước. Mẹ xoa nhẹ lên đó, như xoa cho một đứa bé vừa ngã.

"Đêm nay mẹ kể. Lần này mẹ kể thật."

Ngoài kia trời đã tối hẳn. Tôi nghe dưới khe, giữa tiếng nước lũ, có một tiếng gì như mõ tre va vào đá. Một tiếng thôi. Rồi im, như có ai vừa ngồi xuống bên bờ khe, chờ nghe hết câu chuyện.