Chương 1: Đôi dép trên cầu ao

Tôi về làm dâu thôn Bãi Thượng năm hai mươi hai tuổi. Thôn nằm sát chân đê, thuộc một xã của huyện Kim Động, Hưng Yên. Đất trũng, nhà nào cũng có cái ao sau vườn, vừa thả cá vừa lấy nước rửa ráy. Nhà chồng tôi là ba gian nhà ngói, một gian bếp đun rơm, cái sân gạch đỏ có bể nước mưa xây ở góc. Sau bếp là cái ao rộng chừng một sào, bờ trồng chuối, góc xa có bụi tre gai.

Mẹ chồng tôi tên Thoa, người trong xóm gọi bà Thoa Bãi. Bố chồng mất sớm, một mình bà nuôi hai con. Chồng tôi là anh Toàn, con trai cả, mở hiệu sửa xe máy ngay đầu ngõ. Em gái anh là cô Huệ, lấy chồng sang xã bên. Năm 2008 tôi hai mươi chín tuổi, làm ở một xưởng may ngoài Phố Nối, sáng đạp xe đi, tối mịt mới về. Con gái tôi là cái Bống, lên năm.

Mẹ chồng tôi có hai thói quen mà cả xóm biết.

Thói quen thứ nhất là rửa bát ở cầu ao. Nhà có giếng khoan, có bể nước mưa, mà năm ấy hạn, bể cạn trơ đáy từ cuối tháng Năm. Bà vẫn bê chồng bát ra cầu ao rửa, ngồi trên bậc gạch thấp nhất, chân đi đôi dép tổ ong màu xanh cũ. Bà bảo nước ao mát tay, rửa xong vẩy bát cho cá rô nó rỉa cơm thừa. Cầu ao nhà tôi xây bốn bậc gạch, bậc dưới cùng lúc nào cũng phủ một lớp rêu trơn.

Thói quen thứ hai là cái chìa khoá. Bà có một cái tráp gỗ sơn then, khoá bằng cái khoá đồng bé như ngón tay. Chìa khoá bà xâu vào một sợi dây chun, đeo ở cổ tay trái. Tắm cũng đeo, ngủ cũng đeo. Lâu ngày sợi chun hằn vào cổ tay bà thành một vệt trắng. Trong tráp có gì thì tôi chỉ đoán: giấy tờ đất, mấy chỉ vàng, cái nhẫn cưới của bố chồng.

* * *

Mùa hè năm ấy là mùa Euro. Đàn ông trong xóm thức đêm xem bóng đá ở quán nước nhà ông Khiêm đầu đê, vì nhà ông có cái ti vi to nhất xóm. Anh Toàn mê bóng từ bé. Anh mua ở chợ huyện một cái áo đỏ in số chín của đội Tây Ban Nha, tối nào có trận là mặc vào, đi từ lúc bát đĩa còn chưa dọn.

Tôi biết anh có chơi cá độ. Đàn ông xóm này ai chả chơi, vài chục, vài trăm, thua thì chửi đổng mấy câu rồi thôi. Mấy tháng ấy tôi để ý anh hút thuốc nhiều hơn, hay ngồi một mình ở hiệu, tay xoay xoay cái tua vít mà không sửa gì. Có hôm một người lạ đi xe Dream đỏ dừng ở cửa hiệu, nói với anh mấy câu rồi đi. Tôi hỏi, anh bảo khách quen.

Đêm chung kết, anh đi từ sớm. Trước khi đi anh đứng ở cửa buồng mẹ, nói gì đó tôi không nghe rõ. Tôi chỉ nghe mẹ đáp, giọng to hơn mọi khi:

"Thôi anh đi đi. Đừng có hỏi tôi nữa."

Tôi tắm cho Bống, dỗ nó ngủ, rồi ngủ luôn. Ngoài vườn ếch nhái kêu ran, tiếng ti vi nhà ông Khiêm vọng về từng đợt mỗi lần người ta reo.

Tôi tỉnh dậy một lần, không biết lúc nào. Anh Toàn đã nằm cạnh, quay lưng vào tôi rồi lại xoay sang ôm tôi. Chân anh áp vào chân tôi lạnh ngắt. Tóc anh ướt, gối ướt một mảng. Tôi càu nhàu. Anh bảo nóng quá, ra bể dội mấy gáo nước cho mát. Tôi ngửi thấy mùi gì tanh tanh nơi tóc anh, nhưng lúc ấy mắt đã díp lại, tôi ngủ tiếp.

* * *

Gần sáng, Bống khóc đòi đi giải. Tôi bế nó ra sân. Trời còn tối, sương xuống ướt gạch. Tôi thấy cửa buồng mẹ mở, màn chưa buông. Giường trống. Tôi nghĩ bà dậy sớm ra vườn như mọi khi. Nhưng dưới bếp không có lửa, cái phích nước vẫn để nguyên chỗ cũ.

Tôi gọi u. Không ai thưa. Tôi vào lay anh Toàn. Anh ngồi bật dậy nhanh như người chưa ngủ.

Anh vớ cái đèn pin trên đầu tủ, đi thẳng ra sau bếp. Tôi bế Bống chạy theo. Anh không soi quanh vườn, không soi chuồng gà, không gọi mẹ lấy một tiếng. Anh đi thẳng ra cầu ao rồi lia đèn sang góc xa, chỗ bụi tre gai rủ xuống mặt nước.

Ánh đèn dừng ở đó. Trên mặt nước, giữa đám bèo tấm, có một vạt áo nâu nổi lên.

Anh Toàn nhảy xuống. Tôi đứng trên bờ, tay bịt mắt con, nghe tiếng anh lội bì bõm, tiếng anh thở. Rồi im một lúc lâu. Tôi gọi anh. Một lúc nữa anh mới kêu lên, giọng vỡ ra, gọi u ơi u ơi, rồi gọi tôi chạy đi gọi người.

Lúc tôi dắt được mấy nhà hàng xóm sang, anh đã đưa được mẹ lên bờ, ngồi quỳ cạnh bà, nắm tay bà, người ướt từ đầu xuống chân.

* * *

Người ta bảo mẹ tôi ra cầu ao rửa chân, trượt bậc rêu, ngã đập đầu rồi chìm. Ai cũng bảo thế. Bậc rêu nhà tôi trơn thật.

Tôi chỉ để ý hai chuyện, lúc ấy chưa nghĩ gì.

Chuyện thứ nhất là đôi dép tổ ong. Nó nằm trên bậc gạch thứ hai của cầu ao, hai chiếc xếp cạnh nhau ngay ngắn, gót chạm gót. Mũi dép quay vào nhà. Người trượt chân thì dép văng mỗi chiếc một nơi. Đằng này đôi dép đứng đấy như có người cởi ra rồi đặt lại, cẩn thận, như mẹ vẫn đặt dép trước cửa buồng mỗi tối.

Chuyện thứ hai tôi thấy lúc cùng mấy bà trong họ lau người cho mẹ. Tôi cầm tay trái bà lên, lau đến cổ tay. Vệt hằn trắng của sợi dây chun vẫn còn đó, rõ như vết chỉ khâu.

Nhưng sợi dây chun không còn. Cái chìa khoá cũng không.