Chương 8: Cái hòm nhà ông Mão

U hỏi tôi làm gì ngoài bếp lúc nửa đêm. Tôi bảo con xúc trấu sẵn cho sáng. U nhìn tay tôi. Lòng bàn tay phải tôi còn một lớp nâu sẫm khô lại trong các kẽ chỉ tay, rửa ba lần nước giếng mới phai. U không hỏi thêm. U chỉ đứng ở cửa bếp nhìn cái bồ trấu một lúc lâu, rồi đi nằm, quay mặt ra phía ấy như mọi đêm.

Sáng hôm sau tôi tìm đến nhà ông Mão. Tôi vẫn muốn biết tên. Tôi tự nhủ là để viết lên mộ. Nhưng thật ra, tôi biết, tôi muốn nghe một cái tên khác tên thầy tôi. Nghe được rồi thì cái ý nghĩ dưới đáy bụng sẽ chìm xuống, và tôi sẽ thôi nghĩ.

Nhà ông Mão ở đầu xóm Giữa, ba gian lợp ngói ta, sân gạch, có cây cau và một cái bể nước xây. Ông đang ngồi ở hiên viết giấy, mấy anh dân quân đứng chờ. Thấy tôi, ông bảo các anh về trước. Bà Mão bưng ra cho tôi bát nước vối.

* * *

Tôi nói tôi muốn biết tên anh vệ quốc chết trong hầm nhà ông Khóa. Ông Mão đặt cái bút xuống. Ông nhìn tôi rất lâu, cái nhìn giống hôm ông đọc mẩu giấy của thầy tôi.

"Ai bảo cháu chuyện ấy?"

Tôi không nói bà Đồ. Tôi bảo người làng ai cũng biết. Tôi bảo anh ấy nằm ở gò không có tên, tội lắm, cháu muốn nhờ ông viết cho anh ấy một tấm ván.

"Người vệ quốc không mang tên theo người. Đấy là kỷ luật."

"Thế đồ của anh ấy, có cái gì ghi tên không ông?"

Ông Mão không trả lời. Ông quay vào nhà gọi bà Mão lấy cho tôi nắm xôi mang về cho thằng Cốm. Bà Mão vào gian thờ, cúi xuống mở cái hòm gỗ sơn then đặt dưới chân bàn thờ, lấy ra cái khăn vuông để gói xôi.

Nắp hòm mở chừng một lúc. Tôi ngồi ở hiên, nhìn qua cửa gian giữa, thấy được bên trong.

Một cái ruột tượng bằng vải nâu, xẹp lép. Một cái mũ lá đã bẹp, vành rách. Một đôi dép cao su cắt từ lốp xe. Và nằm trên cùng, một mẩu bút chì ngắn chưa bằng ngón tay, gọt bằng dao, đầu buộc một sợi chỉ đỏ.

Bà Mão đóng nắp hòm. Ông Mão đứng ngay sau lưng bà, không biết từ lúc nào. Ông nhìn tôi, thấy tôi đang nhìn cái hòm.

"Của người chết thì để cho người nhà. Cháu về đi."

"Người nhà anh ấy có biết không ông?"

"Biết rồi."

Ông nói xong thì mím môi lại, như người lỡ lời. Ông đưa nắm xôi cho tôi, đặt tay lên đầu tôi một cái, nặng trịch, rồi quay vào.

* * *

Tôi ôm nắm xôi về, đi chậm như người đi đám. Tôi cố nghĩ về mẩu bút chì. Ở thành Nam, thợ nhà máy sợi nào chẳng có một mẩu bút chì để ghi số cuộn sợi. Bộ đội nào chẳng có một mẩu bút chì để viết thư. Sợi chỉ đỏ thì ở đâu chẳng có. Tôi không nhớ thầy tôi có buộc chỉ vào bút chì hay không. Tôi càng cố nhớ thì càng không nhớ ra.

Biết rồi. Người nhà anh ấy biết rồi. Thế thì người nhà anh ấy là ai, sao không ra gò mà cắm một tấm ván.

Đến đầu ngõ xóm Đình, tôi gặp bà Đồ Hậu đứng ở bờ rào. Bà vẫy tôi lại, mặt khác hẳn mọi ngày.

"Về bảo u mày. Sáng nay chợ Thứ, bà thấy lại cái thằng mũ dạ kính râm. Nó dò. Hỏi làng mình có nhà nào dưới thành Nam mới sang không."

Tôi đứng sững. Bà Đồ đẩy lưng tôi một cái.

"Đi. Bảo u thế. Bảo cả ông Mão nữa."

* * *

Chiều ấy u tôi nghe xong thì không nói gì. U ra sau nhà, xúc thêm trấu đổ đầy bồ, đầy tràn, lấy tay nén xuống. U nhổ một bụi rau má mọc sát chân bếp, chỗ ấy đất bị dẫm lõm xuống, u lấy tro rắc lên cho bằng. U kiểm tra cái móc dưới đáy bồ, buộc lại sợi dây kéo. U làm việc ấy chậm và kỹ, như người khâu liệm.

Tối ấy ông Mão sang. Ông đứng ở sân nói chuyện với u, giọng nhỏ. Tôi chỉ nghe được ông bảo tàu Tây đang tập trung ở bến Đò Quan, nhiều lắm, có cả ca nô kéo xà lan. Có thể mai, có thể ngày kia. Ông bảo u đừng đi đâu, cứ ở nhà, có trống thì xuống ngay.

"Nhà này chúng nó vào rồi. Chúng nó tưởng hết. Thế lại hóa chỗ chắc nhất làng, chị ạ."

U tôi hỏi một câu, rất khẽ. Tôi không nghe được. Ông Mão im một lúc rồi đáp.

"Lần ấy là vì có người chỉ. Lần này không ai chỉ nữa."

* * *

Nửa đêm có tàu bay bà già. Nhà tôi xuống hầm. U cõng bà xuống, tôi bế thằng Cốm. Bà kêu đau suốt lúc xuống thang, rồi nằm thở dốc trên tấm phản con.

Người ấy vẫn ngồi trong góc. Tay trái lại giấu sau đầu gối như cũ, như đêm trước chưa từng nhấc lên.

Thằng Cốm sợ tiếng tàu bay, cứ rên ư ử. Tôi ôm nó vào lòng, và tự nhiên, không nghĩ gì, tôi làm cái việc thầy tôi làm với tôi ở gầm phản phố Hàng Thao. Tôi đặt ngón trỏ tay trái dọc lên môi thằng Cốm, gõ nhẹ hai cái.

Thằng Cốm nín ngay.

Ở góc trong cùng, người ấy giật mình ngẩng phắt đầu lên. Không chậm như đêm trước. Nhanh, như người nghe gọi đúng tên mình.

Và trên tấm phản con, sau lưng tôi, bà nội tôi bỗng bật khóc. Tiếng khóc không kìm được, nghẹn, đứt quãng, như một cái gì bị bóp chặt trong ngực lâu lắm rồi.