Chương 4: Cuộn len màu gạch

Những ngày sau đó mẹ vẫn là mẹ. Mẹ dậy bốn giờ, quét sân, thắp hương, đun nước, gọi tôi dậy. Mẹ vẫn nấu cơm tôi ăn, vẫn giặt áo tôi phơi. Chỉ có cách mẹ nói chuyện với tôi là khác.

Mẹ không gọi tên tôi nữa. Trước, mẹ gọi Ngần ơi dậy, Ngần ơi cắm cơm, Ngần ơi ra mẹ bảo. Giờ mẹ gọi con ơi, hoặc không gọi, chỉ đứng ở cửa buồng cho đến khi tôi ngẩng lên. Và giọng ấy. Cái giọng thấp xuống, mềm đi, chậm lại. Giọng mẹ nói với người đã khuất.

Mẹ cũng không nhìn thẳng vào tôi. Mắt mẹ dừng ở vai tôi, ở sau tai tôi, ở chỗ hơi chếch lên phía trên đầu. Lúc đưa bát cơm, mẹ đưa hơi chệch, tôi phải với tay. Lúc tôi đi ngang, mẹ nép người vào tường một chút, như nhường lối cho ai đi cùng tôi.

Bát cơm thứ ba thì tối nào cũng có.

Tôi hỏi mẹ, có phải mẹ nghĩ con chết rồi không. Mẹ đang nhặt rau. Mẹ nói không. Mẹ nói mẹ biết con đang sống, con đang ngồi kia, con nói mẹ nghe thấy.

"Thế sao mẹ nói chuyện với con như thế?"

Mẹ nhặt rau tiếp. Lâu lắm mẹ mới nói:

"Đừng hỏi. Hỏi là mẹ phải trả lời. Mẹ trả lời thì nó nghe thấy."

Tôi hỏi nó là ai. Mẹ đứng dậy, bưng rổ rau đi rửa.

* * *

Người ta bắt đầu thưa.

Bà Lụa về Kiến An kể lại chuyện hôm ấy, chắc là kể đúng, vì không ai thêm thắt gì mà chuyện vẫn lan ra nhanh như thế. Người ta bảo bà Thuận điện gọi nhầm hồn. Gọi hồn con gái mình đang sống. Người ta bảo cô đồng mà gọi nhầm thì căn đã hỏng, hồn về sau này không biết thật giả.

Tuần đầu còn sáu bảy nhà một ngày. Tuần sau ba. Tuần sau nữa có hôm không ai. Sân trống, gốc nhãn trống, cái ghế dài cho khách ngồi chờ phủ một lớp bụi mỏng.

Mẹ không nói gì về chuyện ấy. Mẹ vẫn thắp hương bảy giờ, ngồi vào chiếu, đợi. Không có ai thì mẹ ngồi đến tám giờ rồi đứng dậy, gấp khăn.

Có một điều mẹ đổi. Mẹ cất sổ. Cuốn sổ bìa xanh trước để trên bàn gỗ giữa điện, giờ mẹ khoá trong ngăn tủ thờ, chìa đeo vào dây chuyền bạc ở cổ. Có khách thì mẹ tự mở, tự ghi, tự đọc. Tôi ngồi cạnh, tay không.

Mẹ viết chậm hơn tôi, chữ to và tròn, chữ của người học hết lớp bảy. Chữ Ng của mẹ không có đuôi. Chữ p của mẹ không có móc.

Tôi nhìn chữ mẹ trên trang sổ hôm ấy, nhìn kỹ, và tôi nghĩ về dòng chữ ở cuối trang mà mẹ đã xé. Chữ ấy không phải chữ mẹ. Chữ ấy là chữ tôi. Tôi đã muốn tin là mẹ viết rồi quên. Tôi không tin được.

* * *

Tấm ảnh tôi chụp hôm tốt nghiệp cấp ba, áo dài trắng, cầm bó hoa giấy, trước vẫn kẹp trên tấm gương ở buồng tôi. Một sáng tôi thấy nó ở điện.

Không phải trên bàn thờ. Mẹ đặt nó ở mép bàn thờ, dựa vào chân đèn, mặt quay ra ngoài, thấp hơn ảnh ông bà một chút. Tôi lấy xuống, mang về buồng. Sáng hôm sau nó lại ở đấy.

Tôi cầm ảnh ra hỏi mẹ. Mẹ đang ngồi ở hiên, dưới bóng đèn tròn, hai tay bận cái gì đó. Mẹ nói, không ngẩng lên:

"Để đấy cho khỏi lạc. Không phải thờ. Để đấy thôi."

Tôi hỏi ai lạc. Mẹ không trả lời. Tôi nhìn xuống tay mẹ.

Mẹ đang đan.

Hai que đan tre, một cuộn len to bằng quả bưởi để trong rổ. Tôi chưa bao giờ thấy mẹ đan. Mẹ không biết đan, tôi vẫn tưởng thế, vì áo len của tôi hồi bé toàn mua ở chợ Yên. Nhưng tay mẹ đi đều, que này móc que kia, dải len đã dài chừng gang tay, bề ngang rộng như lưng người.

Màu len là màu gạch. Không phải đỏ. Không phải nâu. Màu gạch non mới ra lò, hơi ngả cam, cái màu người ta thấy ở bãi sông chỗ lò gạch mỗi khi dỡ lò.

Tôi hỏi, mẹ đan cho ai.

"Cho con. Mùa đông này lạnh."

Tôi nhìn ra sân. Tháng Bảy. Sân nóng đến mức con chó nằm dưới gầm phản không dám ra. Tôi nói, giờ mới tháng Bảy, mẹ. Mẹ gật đầu, tay vẫn đan.

"Đan từ giờ mới kịp. Mẹ đan chậm."

Tôi đứng đấy nhìn cuộn len lăn nhẹ trong rổ mỗi khi mẹ kéo sợi. Tôi nghĩ đến cái giọng con gái khàn khàn trong điện, răng va vào nhau. Con mặc cái áo len màu gạch. Mẹ đừng đốt.

Tôi muốn hỏi mẹ có nhớ câu ấy không. Nhưng mẹ đã bảo, hỏi là nó nghe thấy. Nên tôi chỉ hỏi mẹ một câu khác, câu mà tôi nghĩ là vô hại.

"Mẹ đan xong thì mẹ đưa con mặc à?"

Mẹ ngừng tay. Lần đầu tiên từ hôm ấy, mắt mẹ nhìn đúng vào mắt tôi, không chệch đi đâu cả. Mẹ nhìn như thế rất lâu.

Rồi mẹ cúi xuống đan tiếp. Mũi que trượt, sợi len tuột ra một vòng, mẹ không nhặt lại. Mẹ nói vào cuộn len:

"Mẹ chưa biết."