Chương 7: Tấm ảnh cuối năm

Cuối tháng Năm, trường thuê một ông thợ ảnh ở thị trấn Thanh Sơn lên chụp ảnh các lớp. Ông đi xe Minsk, đeo cái máy ảnh Liên Xô vỏ da, mỗi lớp chụp một kiểu trước cửa phòng học, mỗi nhà góp hai nghìn.

Lớp tôi chụp lúc chín giờ, nắng đã gắt. Bọn trẻ đứng ba hàng, hàng đầu ngồi xổm, hàng sau đứng trên băng ghế. Tôi đứng chính giữa hàng đứng, mặc áo dài xanh, hai tay buông xuôi. Ông thợ ảnh nheo mắt qua ống ngắm, chỉnh tới chỉnh lui, rồi ngẩng lên, đếm bằng ngón tay.

"Cả cô giáo là ba mươi hai, nhỉ?"

Thầy Khải đứng cạnh, nói ba mươi mốt thôi, ba mươi em với cô giáo. Ông thợ ảnh đếm lại, môi mấp máy, đến chỗ bên trái tôi thì ngón tay ông khựng giữa chừng. Ông nhún vai, lẩm bẩm già rồi đếm lẫn, rồi bấm máy. Lúc ấy tôi thấy bàn tay trái mình ấm lên, như có ai vừa nắm vào. Tôi không cúi xuống nhìn.

* * *

Một tuần sau ảnh về. Ông thợ ảnh không đưa ảnh cho thầy Khải. Ông đi thẳng lên nhà công vụ tìm tôi, đặt cái phong bì lên bàn, đứng ở cửa không chịu vào.

"Cô xem đi. Phim tôi không hỏng. Tôi rửa hai lần rồi."

Trong ảnh có ba mươi đứa trẻ. Và tôi. Và đứng sát bên trái tôi, chen vào giữa tôi và đứa bé gái hàng sau, có một thằng bé nữa.

Nó trạc mười tuổi, bằng bọn trẻ lớp tôi. Gầy. Mặc áo trắng cộc tay, cái áo trông như ướt, dính sát vào người. Tóc ướt, một chỏm dựng ở đỉnh đầu. Mặt nó trắng hơn mọi khuôn mặt cháy nắng quanh nó.

Nó không nhìn vào ống kính. Nó ngước lên nhìn tôi, và nó cười. Tay phải của nó nắm lấy bàn tay trái của tôi.

Trên lông mày trái của nó có một vết sẹo ngắn, chéo, chẻ đôi hàng lông mày.

Tôi ngồi xuống giường. Ông thợ ảnh đi lúc nào tôi không biết.

Sau đó tin đồn lan xuống xóm. Phụ huynh xem ảnh, không ai nhận đứa bé. Có người bảo đốt ảnh đi. Có người mang ảnh đi xin bùa. Thầy Khải gọi tôi lên, hỏi cô có biết đứa này là ai không. Lần đầu tiên từ ngày lên Đồng Măng, tôi trả lời thật.

"Em không biết, thầy ạ. Nhưng em nghĩ em phải biết."

* * *

Nghỉ hè, tôi mang tấm ảnh về quê.

Tôi đặt nó lên cái bàn uống nước, trước mặt mẹ. Mẹ đang têm trầu. Mẹ nhìn tấm ảnh một lúc rất lâu, miếng trầu rơi khỏi tay. Rồi mẹ đứng dậy, đi đến bàn thờ, cầm cái khung ảnh úp sấp suốt sáu năm, lật lên, đặt cạnh tấm ảnh lớp tôi.

Cu Toàn, ba tuổi. Ảnh chụp ở hiệu ảnh Hùng Sơn, Tết năm 1990. Thằng bé ngồi trên cái ghế mây, mặc áo len mẹ đan, tóc dựng một chỏm. Lông mày trái có vết sẹo mới lên da non. Năm ấy nó ngã từ giường tre xuống, đập vào chân bàn, khâu ba mũi ở trạm xá. Tôi là người bế nó chạy đến trạm.

Hai khuôn mặt. Một đứa ba tuổi, một đứa mười tuổi. Cùng một nụ cười hở cái răng khểnh.

Mẹ không khóc. Mẹ đi vào buồng, mở cái tủ gỗ, lấy ra một phong bì to đã ố. Mẹ đổ ra bàn năm tấm ảnh. Ảnh lớp 11, lớp 12 của tôi ở trường cấp 3 huyện. Ảnh ba năm sư phạm. Năm tấm ảnh hồi ấy tôi gửi về cho mẹ cất.

Tôi nhớ những tấm ảnh ấy. Tấm nào cũng có một vết mờ ở bên trái chỗ tôi đứng. Bạn bè xem bảo phim hở sáng, ông thợ chụp ẩu. Tôi cũng nghĩ thế. Tôi chưa bao giờ nhìn kỹ.

Bây giờ, đặt cạnh tấm ảnh lớp 4, tôi nhìn kỹ.

Vết mờ nào cũng có hình một đứa trẻ, đứng sát tôi, ngang tầm tay trái tôi. Ảnh lớp 11, nó nhỏ xíu, chỉ đến đùi tôi. Ảnh lớp 12, nó cao thêm một chút. Ba năm sư phạm, mỗi năm nó lại cao thêm, vai rộng thêm, như những vạch bút chì bố mẹ hay kẻ lên khung cửa để đo con. Năm tấm ảnh, năm bậc. Tấm thứ sáu là tấm tôi vừa mang về.

* * *

Mẹ ngồi xuống, nói chậm, như đọc lại một điều đã thuộc lòng.

"Hôm ấy là ngày cuối năm học lớp 10 của con. Mẹ đi chợ, bố đi ca. Mẹ bảo con trông em. Con dắt nó đến trường."

Và tôi nhớ ra. Không phải nhớ dần. Nó đổ ập xuống tôi một lượt, như nước vỡ bờ.

Cu Toàn đòi đi học với chị. Tôi cho nó ngồi ở đầu ghế, bàn cuối lớp tôi. Nó ngồi im suốt buổi, ngoan lạ thường, hai tay đặt lên bàn y như học sinh thật. Cô giáo chủ nhiệm xoa đầu nó, bảo cả lớp hôm nay có ba mươi hai bạn. Nó sướng lắm.

Trên đường về, tôi xé một tờ vở, gấp cho nó một chiếc thuyền, thả xuống ao sau nhà. Rồi tôi ngồi dưới gốc chuối nói chuyện với một cậu bạn cùng lớp đạp xe theo về. Tôi quay lưng lại với ao. Chỉ một lúc thôi.

Khi tôi quay lại, chiếc thuyền giấy nổi giữa ao, vẫn đứng thẳng, không chìm. Trên bờ không còn ai.

Mẹ nói tiếp, giọng không đổi:

"Từ hôm ấy nó đi học với con. Mẹ thấy trong ảnh từ năm con lớp 11. Mẹ không dám nói. Mẹ chỉ mua vở cho nó, để nó có cái mà học."

Tôi ngồi đến tối. Khi đèn điện bật lên, tôi mới nhớ ra lá thư của phòng giáo dục huyện Thanh Sơn tôi nhận trước hôm về, còn chưa bóc. Tôi bóc ra đọc dưới bóng đèn tròn.

Năm học tới, tôi được phân công dạy lớp 5. Cu Toàn sinh năm 1987. Năm học tới, nó học lớp 5.